सफा छालाको सुरुवात यहीँबाट: शुभश्री स्किन एन्ड हेयर क्लिनिकमा भरपर्दो डन्डिफोर उपचार
समयमै परामर्श र उचित उपचारले डन्डिफोरका दाग, pigmentation र दीर्घकालीन छालाको क्षति रोक्न सक्छ। शुभश्री स्किन एन्ड हेयर क्लिनिकमा अनुभवी छाला रोग विशेषज्ञ, प्रमाणित aestheticians र नवीन छाला प्रविधिको टोलीबाट आत्मीय तथा स्वागतपूर्ण वातावरणमा समग्र हेरचाह दिइन्छ।
छालाको तेल ग्रन्थि (sebaceous glands) ले अत्यधिक तेल (sebum) उत्पादन गर्दा रोमछिद्र बन्द हुने, सुन्निने र ब्याक्टेरिया जम्मा भएर डन्डिफोर हुन्छ। प्रभावित व्यक्तिमध्ये करिब २०% मा गम्भीर डन्डिफोर भएर दाग बस्छ।
डन्डिफोर कसरी बन्छ?
चिन्ह र लक्षण
डन्डिफोर विभिन्न रूपमा देखिन सक्छ:
- Whiteheads: बन्द भएका रोमछिद्र।
- Blackheads: खुला तर बन्द भएका रोमछिद्र, जुन कालो देखिन्छन्।
- Papules: साना, राता, छुँदा दुख्ने डल्ला।
- Pustules: टुप्पोमा सेतो वा पहेँलो पीप भएका राता डन्डिफोर।
- Nodules: छालामुनिका ठूला, दुख्ने डल्ला।
- Cystic lesions: गहिरा, पीप भरिएका र दुख्ने डन्डिफोर, जसले दाग बसाउन सक्छन्।
कारणहरू
कपालका जरा र तेल ग्रन्थि बन्द भएर सुन्निँदा डन्डिफोर बन्छ। योगदान गर्ने कारण:
- अत्यधिक sebum उत्पादन।
- मृत कोषले रोमछिद्र बन्द हुनु।
- बन्द जराभित्र ब्याक्टेरिया बढ्नु।
- सुन्निने प्रतिक्रिया (Inflammation)।
- विशेषगरी किशोरावस्थामा हर्मोन परिवर्तन।
- तनाव र केही जीवनशैलीका कारण।
- केही औषधि।
- डन्डिफोर बढाउने सौन्दर्य वा हेरचाह सामग्री।
- चयनित बिरामीमा हर्मोनसम्बन्धी विकार।
महिलामा वयस्क अवस्थासम्म रहिरहने, विशेषगरी चिउँडो र त्यसको किनाराको डन्डिफोर कहिलेकाहीँ हर्मोन परिवर्तनसँग सम्बन्धित हुन सक्छ र थप परीक्षण चाहिन सक्छ।
हाम्रो क्लिनिकमा उपचार
डन्डिफोरको प्रकार र गम्भीरताअनुसार चिकित्सकले निम्नमध्ये एक वा संयुक्त उपचार सिफारिस गर्न सक्नुहुन्छ।
१. लगाउने औषधि
हल्कादेखि मध्यम अवस्थामा लगाउने औषधि पर्याप्त हुन सक्छ। अवस्थाअनुसार retinoids, benzoyl peroxide, topical antibiotics र azelaic acid समावेश हुन सक्छन्।
२. खाने औषधि
मध्यमदेखि गम्भीर, धेरै फैलिएको वा लगाउने औषधिले पर्याप्त सुधार नभएको अवस्थामा खाने औषधि चाहिन सक्छ। व्यक्तिअनुसार विकल्प:
- चयनित सुन्निएका डन्डिफोरमा doxycycline वा azithromycin जस्ता oral antibiotics।
- उपयुक्त महिला बिरामीमा hormonal treatment।
- गम्भीर, लामो समय रहने वा दाग बसाउने डन्डिफोरमा oral isotretinoin।
३. Intralesional injection
गम्भीर nodulocystic acne मा पीप निकाल्नुपर्छ र triamcinolone जस्तो इन्जेक्सन औषधि घाउभित्र दिनुपर्छ।
४. Comedone extraction
Comedones निकाल्दा बन्द रोमछिद्र सफा गर्न मद्दत हुन्छ। डन्डिफोर निचोर्नु हुँदैन, किनकि यसले सुन्निने, pigmentation र दागको जोखिम बढाउँछ।
५. Chemical peels
चयनित पिल डन्डिफोर, चिल्लो छाला र डन्डिफोरपछिको pigmentation मा सहायक उपचार हुन सक्छन्। प्रशिक्षित व्यक्तिले उचित रूपमा गर्दा बनावट सुधार्न र बन्द रोमछिद्र घटाउन सघाउँछन्।
समयमै परामर्श र उचित उपचारले दाग, pigmentation र दीर्घकालीन छालाको क्षति रोक्न सक्छ। राम्रो नतिजाका लागि आफैँ औषधि प्रयोग नगरी विशेषज्ञको सल्लाह लिनुहोस्।
डा. सुरेन्द्र श्रेष्ठको डन्डिफोर र त्यसका दागको उपचारमा विशेष रुचि छ। डन्डिफोरले सताएको छ भने बढ्न वा दाग बस्न नदिनुहोस्। अझ सफा र स्वस्थ छालाका लागि आजै परामर्श लिनुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्न
अधिक तेल, विशेषगरी किशोरावस्थाको हर्मोन परिवर्तन, बन्द रोमछिद्र, डन्डिफोर गराउने ब्याक्टेरियाको वृद्धि, केही सौन्दर्य सामग्री, औषधि र तनावजस्ता धेरै कारणले हुन्छ।
चिल्लो खाना आफैँले प्रत्यक्ष डन्डिफोर गराउँदैन। तर केही अध्ययनमा चिनीका खाना, soft drinks, सेतो पाउरोटीजस्ता उच्च glycemic खाना र धेरै दुग्धजन्य पदार्थले केही व्यक्तिमा बढाउन सक्ने देखिन्छ।
प्रत्यक्ष गराउँदैन, तर सुन्निने प्रतिक्रिया र हर्मोन उतारचढाव बढाएर पुरानो डन्डिफोर बढाउन सक्छ।
उपचार नगरे रहिरहन र स्थायी दाग तथा pigmentation हुन सक्छ। चाँडो उपचारले जटिलता रोक्छ।
हुँदैन। यसले सुन्निने, संक्रमण, कालो धब्बा र स्थायी दागको जोखिम बढाउँछ।
भारी वा तेलमा आधारित सामग्रीले रोमछिद्र बन्द गरी बढाउन सक्छ। Non-comedogenic अर्थात् रोमछिद्र बन्द नगर्ने सामग्री प्रयोग गर्न सिफारिस गरिन्छ।
विशेषगरी retinoids जस्ता केही औषधिले सुरुका हप्तामा skin purging का कारण अस्थायी रूपमा बढाउन सक्छन्। कोष फेरिने गति बढाउने retinoids वा chemical exfoliants सुरु गर्दा डन्डिफोर बढी देखिने अस्थायी चरणलाई skin purging भनिन्छ। यसमा छालाभित्र पहिल्यै रहेको जमावट छिटो बाहिर आउँदा लुकेका डल्ला सामान्यभन्दा चाँडो सतहमा देखिन्छन्। यो प्रायः सामान्य हुन्छ र निरन्तर उपचारसँगै सुधार हुन्छ।
हल्का, oil-free, non-comedogenic, पानी वा gel मा आधारित sunscreen मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। Cream-based sunscreen ले रोमछिद्र बन्द गरेर डन्डिफोर बढाउन सक्ने भएकाले प्रयोग नगर्नुहोस्।
हर्मोन परिवर्तनले तेल बढाउँदा विशेषगरी चिउँडो र त्यसको किनारामा डन्डिफोर बढ्छ।
यसलाई post-inflammatory hyperpigmentation (PIH) भनिन्छ। यी वास्तविक दाग होइनन् र उचित हेरचाह तथा घामबाट सुरक्षासँगै प्रायः बिस्तारै फिका हुन्छन्।
Salicylic acid जस्ता तत्त्व भएको हल्का, non-comedogenic cleanser उपयोगी हुन सक्छ। उपयुक्त छनोट छालाको प्रकार र गम्भीरतामा निर्भर हुन्छ।
चाहिन्छ। डन्डिफोरका औषधिले छाला सुख्खा बनाउन सक्छन्। Oil-free, non-comedogenic moisturizer ले सुरक्षात्मक तह कायम राख्न र जलन घटाउन मद्दत गर्छ।